{"id":755,"date":"2025-07-25T14:43:46","date_gmt":"2025-07-25T14:43:46","guid":{"rendered":"https:\/\/tompla.online\/?p=755"},"modified":"2025-09-30T18:57:01","modified_gmt":"2025-09-30T18:57:01","slug":"okrucienstwo-w-lapvonie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tompla.online\/?p=755","title":{"rendered":"Okrucie\u0144stwo w Lapvonie"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

(Na zdj\u0119ciu wrotycz. W Lapvonie dzia\u0142a, w zale\u017cno\u015bci od dawki, r\u00f3wnie dobrze jako lek, afrodyzjak i trucizna. – fot. TP, lipiec 2025)<\/p>\n\n\n\n

Gwa\u0142ty, kanibalizm, morderstwa, okaleczanie (samego siebie i innych), pedofilia, przemoc psychiczna, rozboje, wyzysk \u2013 wszystko to ma miejsce w Lapvonie, lennie z powie\u015bci Otessy Moshfegh. <\/p>\n\n\n\n

Ksi\u0105\u017cka jest okrutna r\u00f3wnie\u017c pod innym wzgl\u0119dem: w opisanym \u015bwiecie nie ma niczego stabilnego. Oba aspekty, przemoc i niestabilno\u015b\u0107, wzajemnie si\u0119 wzmacniaj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Nie ma znanej bohaterom prawdy, kt\u00f3ra by\u0142aby dla nich podpor\u0105 i p\u0142aszczyzn\u0105, na kt\u00f3rej mogliby budowa\u0107 porozumienie z innymi. Zabiegiem powtarzanym przez autork\u0119 jest sprawozdawanie wydarze\u0144 zgodnie z wiedz\u0105 bohater\u00f3w, a po jakim\u015b czasie wtr\u0105canie opisu faktycznego przebiegu wypadk\u00f3w. Dotyczy to na przyk\u0142ad okoliczno\u015bci w jakich Marek traci matk\u0119 i regularnego pl\u0105drowania wioski przez zb\u00f3jc\u00f3w. A kiedy czytelnik ju\u017c si\u0119 przyzwyczai, \u017ce na prawdziw\u0105 relacj\u0119 musi poczeka\u0107 a\u017c g\u0142os zabierze wszystkowiedz\u0105ca narratorka, ta obja\u015bnia odzyskanie wzroku przez wioskow\u0105 wied\u017am\u0119 wprawieniem sobie przez ni\u0105 nowej pary oczu, wy\u0142upionych koniowi. W\u0142asne ga\u0142ki wied\u017ama przechowuje odt\u0105d zawini\u0119te w szmatk\u0119 \u2013 autorka nie szcz\u0119dzi nam takich szczeg\u00f3\u0142\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Hierarchia spo\u0142eczna i religia wprawdzie istniej\u0105, poddani i wierni s\u0105 wyzyskiwani jak Pan B\u00f3g \u2013 rzekomo \u2013 przykaza\u0142. Ale w Lapvonie dochodzi do ca\u0142kowicie niewiarygodnych awans\u00f3w spo\u0142ecznych i mezalians\u00f3w. Tre\u015b\u0107 biblii pozostaje bli\u017cej nieznana nie tylko owczarzowi, kt\u00f3ry bynajmniej nie uto\u017csamia Bo\u017cego Narodzenia z obchodzeniem narodzin Chrystusa, ale r\u00f3wnie\u017c ksi\u0119dzu. Zreszt\u0105 zapowiada si\u0119, \u017ce dotychczasowego Zbawiciela wkr\u00f3tce zast\u0105pi nowy.<\/p>\n\n\n\n

Wi\u0119zi mi\u0119dzyludzkie okazuj\u0105 si\u0119 zupe\u0142nie nietrwa\u0142e, a tam gdzie mo\u017cna by\u0142oby si\u0119 ich spodziewa\u0107 (jak pomi\u0119dzy ojcami a synami lub pomi\u0119dzy ma\u0142\u017conkami) panuje przewa\u017cnie, w najlepszym wypadku,  niech\u0119\u0107. Najczulszy afekt \u0142\u0105czy pasterza z owieczkami, kt\u00f3re sprzedaje na rze\u017a. Je\u017celi dw\u00f3ch ch\u0142opc\u00f3w, znaj\u0105cych si\u0119 od lat, idzie w g\u00f3ry ogl\u0105da\u0107 ptasie gniazda (ale nie my\u015blicie chyba, \u017ce te gniazda naprawd\u0119 tam by\u0142y?), to jeden drugiego zrzuca ze ska\u0142y. Nie spotka go zreszt\u0105 za to \u017cadna kara ze strony ojca ofiary \u2013 przeciwnie, zajmie po prostu jej miejsce we dworze. Informacja o g\u0142\u0119bokim zaufaniu \u0142\u0105cz\u0105cym ksi\u0119cia Wilhelma z ksi\u0119dzem jest dobrym prognostykiem zamachu proboszcza na jego pana.<\/p>\n\n\n\n

Odmalowanie przez Moshfegh scenerii, w kt\u00f3rej umieszcza akcj\u0119, bez dba\u0142o\u015bci o historyczne realia,  jest efektywne (warunki \u017cycia w \u015bredniowieczu nie s\u0105 tematem, ani nawet szczeg\u00f3lnie istotnym kontekstem w tej powie\u015bci, wi\u0119c nie po\u015bwi\u0119ca czasu na ich studiowanie), ale przede wszystkim uniwersalizuje przedstawiony \u015bwiat. Zabiegiem znosz\u0105cym dystans pomi\u0119dzy Lapvon\u0105 a nasz\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105, jest r\u00f3wnie\u017c wprowadzanie wsp\u00f3\u0142czesnych, potocznych sformu\u0142owa\u0144 \u2013 na przyk\u0142ad Wilhelm \u201ema deprech\u0119\u201d. Do dyskusji, czy \u201eLapvona\u201d oraz \u201eRok relaksu i odpoczynku\u201d tej samej autorki, ksi\u0105\u017cka kt\u00f3ra toczy si\u0119 wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie w nowojorskim \u015bwiatku artystycznym, nie s\u0105 czasem o tym samym.<\/p>\n\n\n\n

Moshfegh destabilizuj\u0105c w Lapvonie wszystko co si\u0119 da utrudnia \u017cycie nie tylko swoim bohaterom, ale r\u00f3wnie\u017c podnosi poprzeczk\u0119 sobie jako autorce. Jej kunszt przejawia si\u0119 mi\u0119dzy innymi tym, \u017ce pozbawiaj\u0105c bohater\u00f3w orientacji w \u015bwiecie jest w stanie zbudowa\u0107 absurdaln\u0105, ale sp\u00f3jn\u0105 fabu\u0142\u0119. Jej w\u0119z\u0142owym momentem jest sytuacja, w kt\u00f3rej dw\u00f3ch ojc\u00f3w wymienia si\u0119 synami (\u017cywym za martwego), z kt\u00f3rych \u017caden nie jest (biologicznym) synem kt\u00f3regokolwiek z nich \u2013 i wynika to z wcze\u015bniejszego przebiegu wydarze\u0144.<\/p>\n\n\n\n

Wyr\u00f3\u017cniaj\u0105c\u0105 si\u0119 postaci\u0105 staje si\u0119 Grigor. On jeden do\u015bwiadcza deziluzji, jasno dostrzega struktur\u0119 w\u0142adzy i swoje w niej miejsce, zaczyna kocha\u0107. Niczego to nie zmienia w zewn\u0119trznym \u015bwiecie (“To by\u0142y oczywi\u015bcie mrzonki. Kto by tam chcia\u0142 go s\u0142ucha\u0107? Nie by\u0142o nawet szans by porwa\u0107 za bro\u0144…”), ale przynajmniej ukazana zostaje \u015bcie\u017cka mentalnej emigracji. Taki by\u0142by pozytywny wniosek. Ale by\u0107 mo\u017ce przemiana Grigora pokazuje tylko, \u017ce z kipieli traum i przemocy mo\u017ce wy\u0142oni\u0107 si\u0119 cokolwiek (podobnie przypadkowa jest fina\u0142owa zmiana w\u0142adzy w Lapvonie).<\/p>\n\n\n\n

___<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

A tutaj<\/a> o “Lapvonie” z innej perspektywy.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

(Na zdj\u0119ciu wrotycz. W Lapvonie dzia\u0142a, w zale\u017cno\u015bci od dawki, r\u00f3wnie dobrze jako lek, afrodyzjak i trucizna. – fot. TP, lipiec 2025) Gwa\u0142ty, kanibalizm, morderstwa, okaleczanie (samego siebie i innych), pedofilia, przemoc psychiczna, rozboje, wyzysk \u2013 wszystko to ma miejsce w Lapvonie, lennie z powie\u015bci Otessy Moshfegh. Ksi\u0105\u017cka jest okrutna r\u00f3wnie\u017c pod innym wzgl\u0119dem: w […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[18],"tags":[],"class_list":["post-755","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kultura"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tompla.online\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/755","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tompla.online\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tompla.online\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tompla.online\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tompla.online\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=755"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/tompla.online\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/755\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":784,"href":"https:\/\/tompla.online\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/755\/revisions\/784"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tompla.online\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=755"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tompla.online\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=755"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tompla.online\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=755"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}