{"id":697,"date":"2025-02-22T18:09:20","date_gmt":"2025-02-22T18:09:20","guid":{"rendered":"https:\/\/tompla.online\/?p=697"},"modified":"2025-07-24T09:52:52","modified_gmt":"2025-07-24T09:52:52","slug":"badzmy-dla-siebie-swiniami","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tompla.online\/?p=697","title":{"rendered":"B\u0105d\u017amy dla siebie \u015bwiniami. “Siedem historii okrutnych” Teatru 21"},"content":{"rendered":"\n
\"\"
(Na zdj\u0119ciu: fragment szyldu i witryny sklepu mi\u0119snego, na szyldzie obok napisu “mi\u0119so” obrazek weso\u0142ej \u015bwinki – fot. Anka Chro, luty 2025)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Intensywno\u015b\u0107 spektaklu<\/h2>\n\n\n\n

Siedem historii okrutnych<\/em> Teatru 21* w re\u017cyserii Justyny Wielgus i dramaturgii Justyny Lipko-Koniecznej to przedstawienie z rozmachem. Dziewi\u0119cioro aktor\u00f3w i jeszcze wi\u0119cej postaci, reprezentuj\u0105cych siedem gatunk\u00f3w, przeplataj\u0105ce si\u0119 dyskursy (od moralitetu po zapiski z eksperyment\u00f3w na zwierz\u0119tach), tre\u015bci m\u00f3wione, migane i wy\u015bwietlane, efektowne kostiumy, historie zebrane z kilku stuleci (nie licz\u0105c odwo\u0142a\u0144 do Starego Testamentu). Czas sceniczny r\u00f3wnie\u017c jest wymagaj\u0105cy: trzy godziny.<\/p>\n\n\n\n

Moje wra\u017cenia ze spektaklu porz\u0105dkuj\u0119 trzema pytaniami. Po pierwsze, kto w nim opowiada historie okrutne? Po drugie, dlaczego tak d\u0142ugo? Po trzecie, czy histori\u0119 okrucie\u0144stwa mo\u017cna w og\u00f3le opowiedzie\u0107?<\/p>\n\n\n\n

Kto opowiada?<\/h2>\n\n\n\n

Tw\u00f3rcy spektaklu jako inspiracj\u0119 wskazuj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105 Sunaury Taylor \u201eBydl\u0119ce brzemi\u0119. Wyzwolenie ludzi z niepe\u0142nosprawno\u015bci\u0105 i zwierz\u0105t\u201d**. Zdaniem jej autorki zar\u00f3wno albeizm (tj. pogl\u0105d \u201ewed\u0142ug kt\u00f3rego oznaki niepe\u0142nosprawno\u015bci, takie jak bezbronno\u015b\u0107, s\u0142abo\u015b\u0107, fizyczne i umys\u0142owe odst\u0119pstwa od normy czy zale\u017cno\u015b\u0107, to zjawiska niepo\u017c\u0105dane\u201d) jak i perspektywa antropocentryczna sprzyjaj\u0105 eksploatacji. Taylor \u0142\u0105czy albeizm z kapitalizmem. Dyskryminacja os\u00f3b z niepe\u0142nosprawno\u015bciami wpisuje si\u0119 w system, w kt\u00f3rym dystrybucja (zar\u00f3wno d\u00f3br, jak i presti\u017cu) jest uzale\u017cniona od produktywno\u015bci a nie od potrzeb. Mobilizuje to \u201ezasoby ludzkie\u201d do wydajnej pracy. Zwierz\u0119ta wykorzystuje si\u0119 lub dr\u0119czy w jeszcze bardziej brutalny spos\u00f3b, ni\u017c ludzi. Przy tym okre\u015blone grupy ludzi bywaj\u0105 zr\u00f3wnywane ze zwierz\u0119tami. Taylor wskazuje, \u017ce poj\u0119cia, kt\u00f3re s\u0142u\u017c\u0105 tworzeniu i podtrzymywaniu dyskryminacji r\u00f3\u017cnych grup, s\u0105 wzajemnie powi\u0105zane. Za przyk\u0142ad mo\u017ce pos\u0142u\u017cy\u0107 przypisywanie osobom niebia\u0142ym \u201eop\u00f3\u017anienia w rozwoju\u201d oraz animalizacja zar\u00f3wno tej grupy, jak i os\u00f3b z niepe\u0142nosprawno\u015bci\u0105 intelektualn\u0105. Opresji poddawane s\u0105 r\u00f3wnie\u017c inne grupy, wyodr\u0119bniane ze wzgl\u0119du na orientacj\u0119 seksualn\u0105, p\u0142e\u0107 czy klas\u0119 spo\u0142eczn\u0105. Prowadzi to Tylor do praktycznego wniosku: \u201eJe\u015bli postulat\u00f3w sprawiedliwo\u015bci dla os\u00f3b z niepe\u0142nosprawno\u015bci\u0105 i zwierz\u0105t nie w\u0142\u0105czymy w ramy innych ruch\u00f3w na rzecz wolno\u015bci, niezakwestionowany albeizm i antropocentryzm b\u0119d\u0105 wci\u0105\u017c dost\u0119pne dla system\u00f3w dominacji i ucisku.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Aktorami Teatru 21 s\u0105 g\u0142\u00f3wnie osoby z zespo\u0142em Downa i autyzmem, natomiast w Siedmiu historiach okrutnych<\/em> gra r\u00f3wnie\u017c kilkoro aktor\u00f3w spoza sta\u0142ego zespo\u0142u. Historie okrutne przedstawia na scenie mi\u0119dzygatunkowa grupa buntownik\u00f3w. Nale\u017c\u0105 do niej domagaj\u0105cy si\u0119 szacunku szczur-saper (Kamil Studnicki), zbieg\u0142a z transportu do rze\u017ani krowa (Aleksandra Skotarek), oswojona a nast\u0119pnie odes\u0142ana na do\u017cywocie w klatce ma\u0142pa (Piotr Sakowski), a tak\u017ce troje ludzi: Brigitte Bardot (Maja Kowalczyk) oraz dwie narratorki (Malwina Czekaj i Hela Urba\u0144ska \u2013 druga z nich r\u00f3wnie\u017c w rolach ps\u00f3w).<\/p>\n\n\n\n

Ekspresja buntownik\u00f3w obejmuje szerokie spektrum: nieust\u0119pliwe wypowiadanie swojej racji, zjadliw\u0105 ironi\u0119, wyzwiska i zawodzenia, niszczenie sprz\u0119t\u00f3w. Brigitte Bardot na natarczywe pytanie ojca \u201eczy zas\u0142u\u017cy\u0142a\u015b?\u201d odpowiada uparcie: \u201epotrzebuj\u0119\u201d. Szczur-saper na w\u0142asne, skierowane do ludzi pytanie \u201eJak to mo\u017cliwe, \u017ce zastawiacie na nas pu\u0142apki?\u201d odpowiada: \u201eW sumie nic dziwnego, skoro na siebie rozk\u0142adacie miny\u2026\u201d. \u015awi\u0119ty pies b\u0142agania wyznawc\u00f3w o uzdrowienie ich dzieci od niepe\u0142nosprawno\u015bci i homoseksualizmu kwituje s\u0142owami \u201eCzy Was pojeba\u0142o?\u201d. Krowa w drodze do rze\u017ani z\u0142orzeczy i zawodzi. Sfrustrowana oswajaniem ma\u0142pa demoluje salon.<\/p>\n\n\n\n

Na to, kto opowiada historie okrutne, wskazuj\u0105 r\u00f3wnie\u017c kostiumy (ich autork\u0105 jest Wis\u0142omira Nicieja). Niekt\u00f3re postaci maj\u0105 zwierz\u0119ce atrybuty (na przyk\u0142ad szczur \u2013 ogon) a niekt\u00f3re prezentuj\u0105 przynale\u017cno\u015b\u0107 do swojego gatunku w spos\u00f3b symboliczny (na przyk\u0142ad krowa \u2013 nosz\u0105c bluz\u0119 dru\u017cyny Chicago Bulls). Ale w kostiumach i charakteryzacji mo\u017cna dostrzec r\u00f3wnie\u017c odwo\u0142anie do intersekcjonalno\u015bci (tj. tezy, \u017ce r\u00f3\u017cne wymiary dyskryminacji si\u0119 na siebie nak\u0142adaj\u0105) i wynikaj\u0105cego z niej postulatu  wsp\u00f3lnego stawiania oporu przez opresjonowane grupy. Makija\u017c szczura (Kmail Studnicki) czy sk\u00f3rzana uprz\u0105\u017c psa (Hela Urba\u0144ska) wydaj\u0105 mi si\u0119 subtelnymi odwo\u0142aniami do queer i fetyszu.<\/p>\n\n\n\n

Dlaczego tak d\u0142ugo?<\/h2>\n\n\n\n

Przedstawienie trwa\u0142o na tyle d\u0142ugo, \u017ce do ostatnich, najbardziej przejmuj\u0105cych scen, dotrwa\u0142em ju\u017c lekko ot\u0119pia\u0142y (poza tym w sali Komuny Warszawa by\u0142o zimno jak w psiarni). Zarazem jestem przekonany \u017ce akurat tych scen, kt\u00f3re ze wzgl\u0119du na swoj\u0105 d\u0142ugo\u015b\u0107 s\u0105 m\u0119cz\u0105ce, nie nale\u017ca\u0142oby skraca\u0107. Uczenie ma\u0142py j\u0119zyka migowego musi trwa\u0107 d\u0142u\u017csz\u0105 chwil\u0119, podczas kt\u00f3rej niewiele si\u0119 dzieje. Chodzi o pokazanie rutyny, pod kt\u00f3r\u0105 kumuluje si\u0119 frustracja, ujawniona ko\u0144cz\u0105cym t\u0119 scen\u0119 wybuchem ma\u0142piej agresji. Przykrojenie, w imi\u0119 komfortu widza, solowej sceny Daniela Kotowskiego odnosz\u0105cej si\u0119 do \u201eOkropno\u015bci wojny\u201d Francisco Goi zaprzecza\u0142oby jej sensowi.<\/p>\n\n\n\n

Zrezygnowa\u0142bym raczej z dw\u00f3ch spo\u015br\u00f3d tytu\u0142owych siedmiu historii. Z pierwszej, o zatrutej rzece \u2013 poniewa\u017c nie rozumiej\u0105c  sensu ironicznego przywo\u0142ywania fragment\u00f3w Ewangelii dotycz\u0105cych wody odebra\u0142em j\u0105 jako pr\u00f3b\u0119 \u0142atwego pozyskania segmentu publiczno\u015bci, kt\u00f3remu religia kojarzy si\u0119 w pierwszej kolejno\u015bci z opresj\u0105 (ponadto obawiam si\u0119, \u017ce mo\u017ce zra\u017ca\u0107 tych potencjalnych sojusznik\u00f3w, kt\u00f3rzy nie s\u0105 zdystansowani do religii). Podobnie zbyt prostym efektem jest kilka klaps\u00f3w, jakie w r\u00f3\u017cnych momentach spektaklu dostaje pies. Grana przez Helen\u0119 Urba\u0144sk\u0105 posta\u0107 nie wydaje mi si\u0119 psem, kt\u00f3ry aprobowa\u0142by takie zaczepki.<\/p>\n\n\n\n

Zar\u00f3wno w\u0105tek religii, jak i seksualno\u015bci powracaj\u0105 w spektaklu w znacznie bardziej przekonuj\u0105cy i ciekawszy spos\u00f3b. Przywo\u0142any w historii o \u015bwi\u0119tym psie fragment Ksi\u0119gi Moj\u017cesza jasno wskazuje co mo\u017cna mie\u0107 za z\u0142e (starotestamentalnemu) Bogu. Ot\u00f3\u017c rzecze Pan: \u201eNikt u\u0142omny z twojego potomstwa w ich przysz\u0142ych pokoleniach nie b\u0119dzie przyst\u0119powa\u0142, aby sk\u0142ada\u0107 w ofierze pokarm swojemu Bogu. \u017baden m\u0119\u017cczyzna, kt\u00f3ry ma jak\u0105\u015b wad\u0119, nie b\u0119dzie przyst\u0119powa\u0142: a wi\u0119c ani \u015blepy, ani chromy, ani ze zniekszta\u0142con\u0105 twarz\u0105, ani z przyd\u0142ugimi ko\u0144czynami. Ani m\u0119\u017cczyzna, kt\u00f3ry ma z\u0142aman\u0105 nog\u0119 lub z\u0142aman\u0105 r\u0119k\u0119. Ani garbaty, ani kar\u0142owaty, ani z bielmem na oku, ani chory na \u015bwierzb, ani parszywy, ani z uszkodzonymi j\u0105drami.\u201d (Kp\u0142 21: 17-21). Z kolei scena zbli\u017cenia pomi\u0119dzy krow\u0105 zbieg\u0142\u0105 z transportu do puszczy Bia\u0142owieskiej (Aleksandra Skotarek) a witaj\u0105cymi j\u0105 tam \u017cubrami i \u017cubrzycami, czu\u0142a, ekstatyczna i nienormatywna, jest jedn\u0105 z najbardziej niezwyk\u0142ych w ca\u0142ym spektaklu.<\/p>\n\n\n\n

Nie \u017ca\u0142owa\u0142bym r\u00f3wnie\u017c rezygnacji z historii o zdekapitowanym, lecz wci\u0105\u017c \u017cywym, kogucie i pazernym w\u0142a\u015bcicielu, kt\u00f3ry tego okaleczonego ptaka wystawia na pokaz. Mimo wsp\u00f3lnych wysi\u0142k\u00f3w, Daniel Krajewski (kt\u00f3ry jako bezg\u0142owy kogut mia\u0142 tutaj szczeg\u00f3lnie trudne zadanie), Kamil Studnicki (wcze\u015bniej \u015bwietny jako szczur) oraz my, w\u0142\u0105czona w t\u0119 scen\u0119 publiczno\u015b\u0107 (postawiona w niewygodnej roli t\u0142uszczy oklaskuj\u0105cej cierpi\u0105ce zwierz\u0119), nie byli\u015bmy w stanie tchn\u0105\u0107 w ni\u0105 energii.<\/p>\n\n\n\n

Czy histori\u0119 okrucie\u0144stwa mo\u017cna opowiedzie\u0107?<\/h2>\n\n\n\n

W jednej z pierwszych historii zabijany przez swojego pana pies na \u017cywo relacjonowa\u0142 przebieg wydarze\u0144 \u2013 ale ta opowie\u015b\u0107 by\u0142a stylizowana na moralitet i zabarwiona gorzk\u0105 ironi\u0105, niedos\u0142owna. Pora zapyta\u0107 serio: kto mo\u017ce opowiedzie\u0107 histori\u0119 okrucie\u0144stwa? Ostatnia cz\u0119\u015b\u0107 spektaklu przynosi okrutn\u0105 odpowied\u017a: tylko kto\u015b, czyje cierpienie nie przekroczy\u0142o progu wytrzyma\u0142o\u015bci. Przej\u015bcie pomi\u0119dzy opowiadaniem a niemo\u017cno\u015bci\u0105 opowiedzenia nast\u0119puje w scenie, w kt\u00f3rej Francisco Goya (Daniel Kotowski) popada w szale\u0144stwo nie mog\u0105c znie\u015b\u0107 psychicznego cierpienia wywo\u0142anego bezpo\u015brednim obserwowaniem wojny. Relacja pomi\u0119dzy odczytan\u0105 w ten spos\u00f3b ostatni\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 spektaklu a wcze\u015bniejszymi historiami pokazuje, \u017ce nie jest on tylko lu\u017anym zbiorem historii o okrucie\u0144stwie wobec zwierz\u0105t. Zostajemy przeprowadzeni od brawurowo opowiedzianych historii do momentu, gdy cierpienie odbiera mo\u017cliwo\u015b\u0107 jego opowiedzenia.<\/p>\n\n\n\n

Po scenie popadania przez Goy\u0119 w szale\u0144stwo nast\u0119puje jeszcze jedna, w kt\u00f3rej do\u0142\u0105cza do niego drugi malarz: ocalona \u015bwinia Pigcasso (Teresa Foks). Od pocz\u0105tku przedstawienia a\u017c do tego momentu posta\u0107 \u015bwini pozostaje w cieniu pozosta\u0142ych bohater\u00f3w. Wyst\u0119puje wy\u0142\u0105cznie w scenach zbiorowych, niczego si\u0119 o niej nie dowiadujemy, nawet mimo jej r\u00f3\u017cowego kostiumu mo\u017cemy nie rozpozna\u0107 kim jest. Natomiast fina\u0142 przedstawienia, nieoczekiwanie, nale\u017cy do niej. Przemieszczaj\u0105c si\u0119 po opustosza\u0142ej scenie, cz\u0119\u015bciowo id\u0105c na czworaka, cz\u0119\u015bciowo przetaczaj\u0105c si\u0119 w niezwyk\u0142ym horyzontalnym ta\u0144cu, skupia ca\u0142\u0105 uwag\u0119 publiczno\u015bci. R\u00f3\u017cowy kostium z wymalowanymi przerywan\u0105 kresk\u0105 liniami, wzd\u0142u\u017c kt\u00f3rych jej cia\u0142o by\u0142oby porcjowane w masarni, w szokuj\u0105cy spos\u00f3b wskazuje jakim jest zwierz\u0119ciem. Nie wiem jak mog\u0142em to wcze\u015bniej przegapi\u0107.<\/p>\n\n\n\n

W tym momencie realna staje si\u0119 dla mnie my\u015bl, \u017ce niepe\u0142nosprawno\u015b\u0107 nie jest wy\u0142\u0105cznie ograniczeniem, lecz mo\u017ce by\u0107 tak\u017ce, w sprzyjaj\u0105cych warunkach, potencja\u0142em. Ta my\u015bl nie jest nowa, ale wcze\u015bniej by\u0142a dla mnie raczej tez\u0105 wysuwan\u0105 w walce o dyskurs przez crip theory<\/em>***, ni\u017c uwewn\u0119trznionym przekonaniem.<\/p>\n\n\n\n

W ostatniej scenie \u2013 w odr\u00f3\u017cnieniu od wcze\u015bniejszych \u2013 nie ma j\u0119zyka m\u00f3wionego, migowego ani napis\u00f3w. Przez to jest bardziej otwarta na interpretacj\u0119. Przemieszczanie si\u0119 Pigcassa po scenie od pewnego momentu nie jest bezcelowe. Przesuwa mozolnie kolorowe \u015bcinki, by po d\u0142u\u017cszej chwili dotrze\u0107 z nimi do straumatyzowanego Goi i cho\u0107 troch\u0119 go nimi okry\u0107. Jak gar\u015bci\u0105 \u015bci\u00f3\u0142ki w chlewie. Na koniec Goya znajduje ukojenie na kolanach Pigcassa. \u017ba\u0142owa\u0142em, gdy ze sceny zosta\u0142 jeszcze wypowiedziany cytat z Gombrowicza, o cierpieniu jednocz\u0105cym ludzi i zwierz\u0119ta (sk\u0105din\u0105d dobrze oddaj\u0105cy ide\u0119 spektaklu).  <\/p>\n\n\n\n

Ale ostatnim d\u017awi\u0119kiem by\u0142 kwik.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

* Siedem historii okrutnych<\/em><\/a> Teatru 21, w re\u017cyserii Justyny Wielgus i dramaturgii Justyny Lipko-Koniecznej, obejrza\u0142em 17.02.2025 w Komunie Warszawa, cytaty z przedstawienia podaj\u0119 z pami\u0119ci.<\/p>\n\n\n\n

** Taylor, S. 2021. Bydl\u0119ce brzemi\u0119. Wyzwolenie ludzi z niepe\u0142nosprawno\u015bci\u0105 i zwierz\u0105t, t\u0142umaczenie Katarzyna Makaruk, Wydawnictwo Filtry<\/p>\n\n\n\n

*** Crip theory – krytyczna teoria zajmuj\u0105ca si\u0119 niepe\u0142nosprawno\u015bci\u0105, nazwa pochodzi od c\u0142owa \u201ecripple\u201d, czyli \u201ekaleka\u201d, przej\u0119tego przez ruch os\u00f3b z niepe\u0142nosprawno\u015bciami w celu jego pozytywnego przewarto\u015bciowania, podobnie jak przewarto\u015bciowane zosta\u0142o poj\u0119cie \u201equeer\u201d (definicja podana przez Chat GPT)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Intensywno\u015b\u0107 spektaklu Siedem historii okrutnych Teatru 21* w re\u017cyserii Justyny Wielgus i dramaturgii Justyny Lipko-Koniecznej to przedstawienie z rozmachem. Dziewi\u0119cioro aktor\u00f3w i jeszcze wi\u0119cej postaci, reprezentuj\u0105cych siedem gatunk\u00f3w, przeplataj\u0105ce si\u0119 dyskursy (od moralitetu po zapiski z eksperyment\u00f3w na zwierz\u0119tach), tre\u015bci m\u00f3wione, migane i wy\u015bwietlane, efektowne kostiumy, historie zebrane z kilku stuleci (nie licz\u0105c odwo\u0142a\u0144 do […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[18],"tags":[],"class_list":["post-697","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kultura"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tompla.online\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/697","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tompla.online\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tompla.online\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tompla.online\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tompla.online\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=697"}],"version-history":[{"count":25,"href":"https:\/\/tompla.online\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/697\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":752,"href":"https:\/\/tompla.online\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/697\/revisions\/752"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tompla.online\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=697"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tompla.online\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=697"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tompla.online\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=697"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}